مسیر جاری: صفحه اصلی/مقالات/مهدی ستیزی/یهود/یهود و کابالا/کابالا ، عرفان یهودی
• دعای فرج برای تعجیل ظهور در دوران غیبت امام زمان (عج) چیست؟
• راه توسل به حضرت مهدی (عج) و سفره انداختن برای آن حضرت چیست؟
• تعجیل فرج امام زمان (عج) به چه معناست؟
• نقش دعا در تعجیل ظهور حضرت مهدی (عج) چیست؟
• چگونه دعا برای فرج امام زمان (عج) باعث فرج خود ما می‌شود؟
• دعای سلامت امام زمان علیه السلام چیست؟
• چرا در زمان سلام دادن به امام زمان (عج) دست را روی سر می‌گذاریم؟
• چطور می‌توانیم در عصر غیبت از وجود امام زمان (عج) بهره ببریم؟
• وظیفه‏ شیعیان در دوران غیبت امام زمان ‏(عج) چیست؟
• اگر همه خیرات به واسطه امام زمان به ما می‌رسد، ایشان چه نیازی به دعای ما دارند؟
• چرا ما برای فرج و سلامتی امام زمان دعا می‌کنیم در صورتی که خدا نگهبان ایشان است؟
• چه نوع آمادگى براى رسیدن به حکومت عدل جهانى لازم است؟
• انتظار امام موعود، چه ویژگى‌هاى خاصى دارد؟
• عناصر تشکیل دهنده انتظار چیست؟
• چه نوع انتظارى راجح است؟
• انتظار، چه تأثیرى در بُعد اجتماعى زندگی انسان دارد؟
• عنصر انتظار چگونه در آمادگى نظامى منتظران تأثیر دارد؟
• عنصر صبر در تحقق انتظار تا چه مقدار موثر است؟
• چه امتیازى در انتظار منجى موجود است؟
• آیا تأخیر فرج امام زمان (عج) موجب قساوت قلب مى‌شود؟
کابالا ، عرفان یهودی نویسنده: محمدتقی فعالی

تنظیم و ویرایش: سایت حرف آخر

 

عرفان یهود را به زبان فارسی با تعابیر زیر به کار می برند:
« آیین قباله »، « آیین قبالا » و « آیین کابالا ».
از سوی دیگر به گفته برخی دین پژوهان، دین یهود پر شریعت ترین ادیان است و در رأس ادیانِ پرشریعت قرار دارد. آنها معتقدند که هر چه شریعت یک دین بیشتر باشد، عرفان آن کمتر است و نسبت میانِ این دو رابطه عکس است. این سخن درباره ی آیین یهود صادق است و اتفاقاً یهود از ادیانی است که از مایه های کم رنگ عرفانی برخوردار است.
گفتنی اینکه به زبان فارسی در این زمینه کتابی وجود دارد با عنوان « آیین قبالا، عرفان و فلسفه ی یهود » که برگردان و پژوهش آن توسط شیوا کاویانی صورت گرفته است و انتشارات فراوان آن را در دو نوبت چاپ کرده است. این کتاب دارای سه بخش متفاوت است: Kabbalah ، کابالا ، قباله ، قبالا
بخش اول: نوشتاری از مترجم (شیوا کاویانی) است که نوشته ای است در باب عرفان یهود و آیین قبالا.
بخش دوم: ترجمه ی مقاله ای است تحت عنوان «گرایش های فکری عرفان یهود» از گرشوم شولم که یکی از عالمان یهودی و نویسندگان پیشگام عرفان یهودی است.
بخش سوم: رساله ای کوچک با عنوان « الهدایة الی فرائض القلوب » اثر « ابن باقودا ». ابن باقودا فیلسوف و شاعر یهودیِ عرب اسپانیایی است که حدود 1080 میلادی در گذشته است.
یهود در طول تاریخ مراحل مختلفی را گذراند. (1) یکی از آنها دوره ی اقامت یهود در اسپانیا است. در این دوره علوم مختلف در پرتو همت علمای مسلمان رونق یافت. شعر و ادب یهود در قرن یازدهم حیاتی یافت و یهود از تنگنای نصّ « تلمود » خارج شد و نوعی رجعت به اصل کتاب مقدس ( تورات ) صورت گرفت.
پیشوای این جریان شخصی است به نام « عانان بن داوود بغدادی » (767 م). او برخلاف عقیده ی عامه قیام کرد و اعلام نمود که حقایق عالی دین محدود به عهد عتیق است و از این طریق سندیت «تلمود» زیر سؤال رفت. پیروان او را « اطفال کتاب » و فرقه ی او به نام « قرائیم » (قرائت کنندگان کتاب عهد عتیق) معروف شدند.
یکی از علمای آن عصر موسوم به « سعدیا بن یوسف » (924- 882 م) فرقه ی قرائیم را به حق دانست. تعالیم فلسفی او همراه مهاجران یهود از مشرق به مغرب انتقال یافت و به خصوص در اسپانیا مورد مطالعه و تحقیق دانشمندان قرار گرفت. از این طریق دانشمندانی در مغرب زمین پدید آمدند که از همه معروف تر « موسی بن میمون » (1204- 1135 م) می باشد. اثر عمده ی او کتاب « هدایة المضلین » است که به اثبات اصول عقاید پرداخته و درست نقطه ی مقابل فلسفه ارسطو است. در عین حالی که خود او نوعی فلسفه عقلی یا عقل گرایی خاص یهودی را مطرح می کند.
در مقابل، جمعی از روحانیون یهود این امر را نپذیرفتند و معتقد شدند که یهود دینی روحانی و عرفانی است و معانی مستور و مخفی دارد که فهم آن در حد عقل نیست؛ بلکه آنها از طریق خلوص نیت نصیب خواهد شد. این عقاید را فرقه ای به نام « نحمانیّه » در قرن 12 و 13 ترویج کردند.
رفته رفته عقیده به معانی مستور عهد عتیق و حقایق مرموز الهی صورتی جدی به خود گرفت و از این طریق افکاری عجیب حاصل شد، مبنی بر این که اعداد و حروف دارای معانی عرفانی مخفی می باشند و کتاب هایی به نام «قبالا» به رشته ی تحریر در آمد. آنها در پی کشف حکمت مرموز و دانش مستور در اعداد و حروف کتاب مقدس یعنی تورات بودند و از راه تفریق و ترکیب اعداد و حروف، سعی بر این داشتند تا رازهای نهانی و حقایق پنهان را استکشاف کنند.

موسی بن میمون

به دنبال آن، مسائل مهم مذهبی و امور فوق طبیعی مثل خدا در معرض تحقیقات قبالایی قرار گرفت. مبادی فیلون و نیز مبانی گنوسی اسکندریه به این روش اضافه شد و آنها معتقد شدند که از خداوند نوری الهی ناشی می شود. این نور از مرکز الهی مشیت است که از آن دو شة دیگر یکی حکمت و دیگری علم تراوش می کند. از ترکیب این دو که یکی مذکر و دیگری مؤنث است لطف و قوت زاییده می شود و از ترکیب آن دو که یکی مذکر و دیگری مؤنث است جمال به وجود می آید و بالاخره از لطف، قوت و جمال، جهان هستی صورت وجود می گیرد. انسان هم که واجد تمام اوصاف و کمالات است در حقیقت عالم صغیر است.
آیین قبالا در واقع عرفان و اشراقی است که در برگیرنده ی دو مفهوم اشراق و یزدان شناسی می باشد. (2) از سوی دیگر قبالا دارای ویژگی های مشترکی هم با آیین رازوار نوافلاطونی است و هم با عرفان مسیحی، حتی برخی بر این عقیده اند که آیین پارسی زرتشتی هم بر ساختار آیین قبالا بی تأثیر نبوده است.
قبالاها پس از میانه ی سده ی سیزدهم سلسله مقالاتی را پدید آوردند که راه و طریقه ی دست یابی به تجربه های وجدآمیز را مورد بحث قرار می دهد. مهم ترین نماینده ی این روش « ابراهیم ابوالعفی » (1291- 1240 م) بود. او در میان آثار خود بیشتر به روش های پیچیده ی وحدت با عقل فعال یا یزدان از راه یادکردن نام های یزدانی همراه با شیوه های تنفس و مراقبه توجه دارد. در بسیاری از روش های عرفانی او با طریقت استادان جنبش حسیدی اشکنازی هماهنگی دارد و حتی این امکان مطرح شده است که او تحت تأثیر یوگا، آیین های هندی و نیز تصوف ایرانی - اسلامی بوده است.
به هر حال آیین یهود بر اساس ملاحظات تاریخی و نیز ظرفیت های درونی خود عرفانی مستقل ندارد و آنچه به نام « قبالا » در « عرفان یهود » نام برده می شود، به تعبیر جان ناس چیزی جز این نیست که:
از طریق قبالا یک نوع افکار عجیب و خیالات غریب در فلسفه و کلام یهود پدید آمد ... از این احکام حروفی عجیب و غریب که وقتی در اروپا رواج فراوان پیدا کرد، شیادان زمان استفاده کردند و به دعوی مسیحیت کاذب برخاستند و به این ادله ی قبالایی متصل شدند و موجب زحمت اهل ایمان گشتند. (3)

 

تحلیل و بررسی

 

تنها چیزی که در باب «عرفان یهود» یا «آیین قبالا» می توان گفت این است که یهود اساساً عرفان ندارد و اگر هم چیزی به نام آیین قبالا مطرح است در واقع ترکیب و اختلاطی از کیش های عرفانی دیگر است. کیش هایی مثل عرفان مسیحیت، یوگا و آیین های عرفانی هند، تفکر نوافلاطونی، آیین زرتشتی و تصوف اسلامی. لذا یهود از این افتخار بی بهره است و نتوانسته چیز جدیدی در این حوزه ارائه دهد.

 

پی نوشت ها:
1. تاریخ جامع ادیان، ص565-562.
2. ر.ک: شیوا کاویانی، آئین قبالا عرفان و فلسفه یهود، ص45 به بعد.
3. تاریخ جامع ادیان، ص565.

منبع: فعالی، محمدتقی؛ آفتاب و سایه ها (نگرشی بر جنبش های نوظهور معنویت گرا)، تهران: انتشارات عابد، 1390.

کلمات کلیدی
عرفان یهود | قباله | قبالا | کابالا | ابن باقودا | گرشوم شولم | تلمود | قرائیم | موسی بن میمون | یوگا
ارسال نظر شما