مسیر جاری: صفحه اصلی/مقالات/مهدی زیستی/رویکرد دعا محور/ادعیه مربوط به حضرت/دعای ندبه/فرزند آیه‌ها و نشانه‌ها
• چرا بحث امامت حضرت مهدی (عج) به‌طور صریح در قرآن نیامده است؟
• وظیفه یک شیعه منتظر ظهور امام زمان (عج) در شب یلدا چیست؟
• شبهه: تنها نامى از مهدى بر جاى مانده و هیچ کس، بهره‌اى از او نبرده است!
• قضاوت و داورى امام مهدى علیه السلام در دوران ظهور چگونه خواهد بود؟
• امام مهدى علیه السلام در کجا زندگى مى‌کند؟
• عوامل تأثیرگذار در تشدید جوّ شبهات مهدویت کدامند و شرایط پاسخ‌گویی به آنها چیست؟
• دیدگاه دکتر عدّاب محمود الحمش درباره‌ احادیث مهدویت را بیان و در صورت لزوم نقد نمایید.
• آیا ابن خلدون، احادیث مهدویت را انکار کرده است؟
• آیا علمای اهل سنت، طول عمر امام زمان (عج) را بعید می‌دانند؟!
• طرح مباحث مهدویت چه ضرورتی دارد؟ چرا بایستی به این امر اهتمام بورزیم؟
• نهم ربیع الاول، جشن آغاز امامت امام زمان است یا جشن عیدالزهرا ؟
• این‌که در حدیث آمده: اگر امام نباشد زمین اهلش را فرو می‌برد، با غیبت امام سازگاری ندارد!
• آیه 55 سوره نور چگونه بر ظهور موعود جهانی دلالت دارد؟
• نمونه‌ای از روایات اهل‌بیت (ع) درباره غیبت حضرت مهدی (عج) را بیان کنید.
• آیا امام صادق علیه السلام از غیبت حضرت مهدى علیه السلام خبر داده‌اند؟
• آیا امام باقر علیه السلام از غیبت حضرت مهدى علیه السلام خبر داده‌اند؟
• آیا امام سجاد علیه السلام از غیبت حضرت مهدى علیه السلام خبر داده‌اند؟
• آیا امام کاظم علیه السلام از غیبت حضرت مهدى علیه السلام خبر داده‌اند؟
• آیا امام جواد علیه السلام از غیبت حضرت مهدى علیه السلام خبر داده‌اند؟
• آیا امام هادى علیه‌ السلام از غیبت حضرت مهدى علیه‌ السلام خبر داده‌اند؟
فرزند آیه‌ها و نشانه‌ها
نسب‌شناسی امام زمان (عج) در دعای ندبه (3)
فرزند آیه‌ها و نشانه‌ها نویسنده: علی اصغر همتیان

تنظیم و ویرایش: سایت حرف آخر

یا ابن الایات و البینات / یا ابن الدلائل الظاهرات / یا ابن البراهین الواضحات الباهرات / یا ابن الحجج البالغات / یا ابن النعم السابغات
ای پسر آیات ونشانه‌ها و گواه‌های روشن! / ای فرزند دلالت‌های ظاهر و هویدا! / ای پسر برهان‌های واضح و آشکار! / ای زاده حجت‌های بلیع و رسا! / ای فرزند نعمت‌های کامل خداوند!

 

«ای فرزند آیات و گواه های روشن!»، یا ابن الایات و البینات.

 

اگر مراد از آیات، آیات قرآن کریم باشد مفهومش آن است که امام زمان (عج) فرزند آیات قرآنی و فرزند قرآن است؛ چرا که قرآن در خانه اجداد طاهرش نازل شده و محور فکر و اندیشه امامان معصوم (ع) بر آن است.
اگر مقصود از آیات، نشانه‌ها و علامت‌های دال بر حق و حقیقت باشد که امامان معصوم خود روشن‌ترین این آیاتند.
و مقصود از «بینّات» نیز حجت‌ها و براهینی می‌باشند که گواه وجود حضرت حق و حقانیت اسلام می‌باشند. ائمه معصوم (ع) از این جهت بینّات هستند که هرکدام حجّتی بر وجود ذات لایزال الهی‌اند و یا از این نقطه نظر که آنان صاحب حجت‌های بیّن و روشن بودند و ادّله و براهین محکم و متقنی را برای شناخت حق ارائه می‌کرده‌اند. کتاب «توحید مفضّل» که مشتمل بر بحث‌های خداشناسی از امام صادق (ع) برای شاگردانش مفضّل است؛ نمونه‌ای از آن است.

 

«ای فرزند دلالت‌های ظاهر و آشکارا!»، یا ابن الدلائل الظاهرات.

 

امامان پاک هرکدام دلیلی ظاهر و هویدا بر «وجود حضرت حق» و «توحید» و «حقانیّت دین مبین» اسلام هستند.

 

«ای پسر برهان‌های واضح و آشکار!»، یا ابن البراهین الواضحات الباهرات. (1)

 

نکته‌ای که در این عبارت با توجه به کلمه «باهر» - که دارای مفهوم غلبه است - بیشتر جلب توجه می‌کند؛ معنی فرزند برهان‌های واضح و غالب بر تمام ادلّه و براهین است که در برابر آنها هیچ دلیل و برهانی تاب مقاومت ندارد.

 

«ای زاده حجت‌های بلیغ و رسا!»، یا ابن الحجج البالغات.

 

اشاره به آن دارد که در برهان بودن آنها هیچ‌گونه ابهام و نارسایی وجود ندارد و پدران گرامی و اجداد طیّب و طاهر او «ارواحنا فداه» حجت‌های بلیغ الهی هستند.
در زیارت مزار شریف و تربت پاکشان، مکرّر کلمه «حجة الله» یا کلمه «حجج الله» آمده است. آنان حجت خدا هستند و خداوند به واسطه وجود پاکشان، بر تمامی خلایق، احتجاج می‌کند و راه عذر را بر همه می‌بندد.

 

«ای فرزند نعمت‌های کامل خداوند!»، یا ابن النعم السابغات. (2)

 

بدون تردید مواهب الهی از اعضا، جوارح وجود انسان گرفته تا نعمت‌های آسمانی و زمینی همه الطاف و هدیه الهی هستند، اما اگر هادیان و راهنمایان او نباشند که بگویند چگونه باید از این نعمت‌ها در جهت سعادت انسان‌ها استفاده شود، آن نعمت تبدیل به نقمت می‌شود؛ چنان‌که مردم امروز از این نعمت‌ها استفاده می‌کنند اما برایشان زیان آور است، برای همین خداوند ائمه (ع) را نعمت‌های کامل قرار داده تا سایر نعمت‌ها در پرتو وجود آنها مفید و اثربخش شوند.
جای هیچ‌گونه شک و تردید نیست که آبا و اجداد حضرت مهدی (عج) از نعمت‌های بزرگ و بی‌مثال خداوند هستند؛ نعمتی که قابل مقایسه با هیچ نعمت مادّی دیگری نیست؛ زیرا آنان منشا هر خیر و برکت و واسطه افاضه فیض از ناحیه ذات لایزال الهی بر سایر موجودات هستند.
در قرآن کریم آمده: «خداوند بر شما نعمت‌های ظاهری و نعمت‌های باطنی خود را کامل گردانید». (3)
شیخ صدوق در کتاب شریف «کمال الدین» در ذیل آیه فوق حدیثی را نقل کرده که حضرت موسی بن جعفر (ع) فرمود: «نعمت ظاهره همان امام (ع) ظاهر و نعمت باطنه، امام (عج) غایب از انظار است.» (4)
نعمت، امکان یا امکاناتی است که انسان با بهره‌گیری از آن به سعادت می‌رسد. از این نگاه وجود راهنمایان معصوم بزرگ‌ترین نعمت است؛ زیرا علاوه بر وجودشان که خود برکات عالم است؛ راهنمایی‌های معنوی آنها نیز سعادت اخروی انسان‌ها را تأمین می‌نماید.

 

یا ابن طه و المحکمات / یا ابن یس و الذاریات / یا ابن الطور والعادیات / یا ابن من دنا فتدلی فکان قاب قوسین او ادنی ذنوا و اقترابا من العلی الاعلی
ای فرزند طه و محکمات! / ای فرزند یس و ذاریات! / ای فرزند طور و عادیات! / ای زاده آن‌که در شب معراج نزدیک شد و ارتباط بسیار نزدیکی پیدا کرد که فاصله به اندازه دو سر کمان یا نزدیک‌تر بوده، این تقرب نسبت به خدای علی اعلی بود.

 

«ای پسر طه و محکمات»، یا ابن طه و المحکمات.

 

برخی معقتدند: منظور از طه، سوره طه است و برخی دیگر معتقدند: منظور وجود نورانی پیامبر (ص) است؛ چرا که از امام باقر (ع) و امام صادق (ع) نقل شده: پیامبر (ص) برای عبادت آن‌قدر روی پا ایستاد که پاهای ایشان ورم کرد؛ بدین جهت آیه اوّل سوره «طه» نازل شد که: «طه ما انزلنا علیک القرآن لتشقی: ای پیامبر! ما قرآن را برای تو نفرستادیم که این‌قدر خود را به زحمت اندازی».
در منابع «اهل سنت» نیز آمده که: طه در لغت به معنی «طی» و منظور آن حضرت «محمّد (ص)» است.
امّا نسبت به محکمات، یک معنی آن آیات محکم قرآن است و برخی هم گفته‌اند: منظور از محکمات ائمه معصومین (ع) هستند.
شاید تفسیر محکمات به ائمه معصوم (ع) با توجه به این نکته باشد که مطالب مبهم با بیانات و گفته‌های آنان تبیین می‌گردد؛ زیرا برای حل متشابهات، رجوع به محکمات الزامی است.
با توجه به آنچه پیرامون طه و محکمات گفته شد و به این که پیامبر (ص) و ائمه معصوم (ع) هیچ وقت از قرآن جدا نیستند و این دو جزء مکمل همدیگر هستند؛ می‌توان گفت مقصود این فراز چنین است: ای فرزند قرآن! ای فرزند پیامبر (ص)! و ای فرزند ائمه معصوم (ع)!
محکمات، مقررات و خط مشی‌های اصلی که تمام فروع به آنها وابسته است، همچون خیابان‌های اصلی هستند که برای یافتن نشانی‌های دقیق کوچه‌های پر پیچ و خم به آنها نیاز است. در اینجا نیز ائمه شوارع اصلی علایم و مقررات الهی‌اند که بوسیله آنها راه‌های جزئی مشخص می‌گردند.

 

«ای فرزند یس والذاریات!»، یا ابن یس والذاریات.

 

در این که منظور از «یس » و «الذاریات» چیست؛ نظرهای مختلفی اظهار شده است. برخی می‌گویند: منظور از «یس» «سوره یس» است و برخی می‌گویند؛ منظور شخص پیامبر (ص) است؛ چرا که در روایتی از امام صادق (ع) آمده: «یس نام پیامبر اکرم (ص) است و دلیل آن آیه بعد از آن است که خداوند می‌فرماید: انک لمن المرسلین». (5)
و از روایتی دیگر از امام باقر (ع) استفاده می‌شود: «جایز نیست کسی نام فرزند خود را یس گذارد». (6)
با توجه به روایات و اخباری که در ذیل آیه 129 سوره صافّات، «سلام علی ال یاسین» آمده که درود بر آل پیغمبر (ص) است و نشان می‌دهد منظور از یس، وجود نورانی پیامبر (ص) است.
و اما منظور از «ذاریات»؛ برخی گفته‌اند: منظور از ذاریات یعنی منسوب به سوره «ذاریات» است و برخی گفته‌اند منظور از ذاریات ائمه (ع) هستند و ائمه (ع) از این جهت به ذاریات تشبیه شده‌اند. ذاریات به معنی بادی است که ابرها را حرکت درمی‌آورد و همان‌طور که باد هوا را تنظیف و تلطیف می‌کند و گرد و غبارها را پراکنده می‌سازد، ائمه اطهار هم فضا را از آلودگی پاک می‌کنند.
پس امام (ع)، در این فراز هم ولی عصر (عج) را با عنوان فرزند پیامبر (ص) و فرزند قرآن معرفی می‌کند.

 

«ای فرزند طور و عادیات!»، یا ابن الطور و العادیات.

 

در این مورد نیز بحث‌های سابق وجود دارد که منظور از این کلمات چیست؟
برخی می‌گویند: منظور از «طور» کوه «طور سینا» است و برخی دیگر می‌گویند منظور از «طور» سوره طور است. که به نظر می‌رسد این نظر صحیح‌تر باشد زیرا بعد از طور، سوره عادیات ذکر شده است.

 

«ای زاده آنکه در شب معراج نزدیک شد و ارتباط بسیار نزدیکی پیدا کرد که فاصله به اندازه دو سر کمان یا نزدیکتر بوده! این تقرب نسبت به خدای علی اعلی بود»، یا ابن من دنا فتدلی فکان قاب قوسین او ادنی دنوا و اقترابا من العلی الاعلی.

 

خداوند متعال پس از این‌که در آیات آغاز سوره «نجم» اشاره می کند که آنچه پیامبر (ص) می‌گوید چیزی جز وحی که بر او نازل شده نیست؛ در آیه 7 این سوره به معراج پیامبر (ص) اشاره کرده و می‌فرماید: (ثم دنا فتدلی فکان قاب قوسین او ادنی).
این فراز از دعا اشاره به آیه مذکور است و با توجه به این جمله دعا، شکی نیست که امام (ع) می‌خواهد امام زمان (عج) را با عنوان فرزند پیامبر (ص) معرفی کند که به معراج رسیده بود و هیچ‌کس به چنین مقامی نرسید.

 

نکته:

 

نقطه مشترک در مجموع این عبارات برای معرفی امام زمان (عج) این است که گاهی ایشان به عنوان فرزند پیامبر و اهل بیت پیامبر (ص) و فرزند قرآن و گاهی به عنوان یکی از سوره‌های قرآنی معرفی شده است و این نقطه مشترک نشان می‌دهد که پیوندی مستحکم بین امام زمان (ع) اهل بیت (ع) و قرآن وجود دارد و امام زمان (عج) یعنی اهل بیت (ع) و قرآن از این دو گوهر گران‌بها جدا نیست.

 

قسمت قبلی این مقاله

پی‌نوشت‌ها:
1- باهرات: جمع «باهره» از ماده «بهر» و بهره به معنی غلبه است. وقتی گفته می شود: بهر القمر الکواکب، یعنی نور ماه بر نور ستارگان غلبه کرد و «قمر باهر» یعنی ماه نورانی. البهر: الغلبه، یقال بهر القمر الکواکب کمنع: اذا اضاء وغلب ضووه ضواها، و منه (قمرباهر) ای مضیء، مجمع البحرین، ج 3، ص 231.
2. سابغات: جمع «سابغه» به معنی کامل که در این عبارت با توجه به کلمه «النعم» که قبل از آن قرار دارد. یعنی نعمتهای کامل، سابغ ای کامل واف، لسان العرب، ج 8، ص 432.
3. زخرف، 4.
4. معانی الاخبار ، ص 33- 32.
5. بحار الانوار، ج 16، ص 86، کتاب تاریخ نبینا، باب 6، ح 6.
6. همان، ح 8.

منبع: شرح فراق: شرحی نو بر دعای ندبه، تهران: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج).

کلمات کلیدی
امام زمان ، فرزند قرآن ، بینّات ، حجة الله ، حضرت مهدی ، محکمات ، ولی عصر ، دعای ندبه ، باهرات
ارسال نظر شما