خستگی قبل از درس خواندن؛ چرا حتی شروع مطالعه برایمان سخت است؟
خسته شدن هنگام درس خواندن کاملاً طبیعی است. وقتی مشغول مطالعه، حل تست یا تماشای کلاس آموزشی هستیم، ذهن و بدن ما انرژی مصرف میکنند؛ بنابراین احساس خستگی بعد از مدتی مطالعه، بهخودیخود نشانه وجود مشکل یا بیماری نیست.
اما مسئله زمانی جدی میشود که هنوز درس خواندن را شروع نکردهایم، فعالیت خاصی انجام ندادهایم و بااینحال احساس خستگی، بیحوصلگی یا خوابآلودگی داریم. در این شرایط، معمولاً مشکل اصلی خودِ درس نیست؛ بلکه نحوه شروع مطالعه، یکنواختی برنامه، شرایط محیطی یا مقاومت ذهن در برابر آغاز کار است.
خبر خوب این است که با چند تغییر ساده و البته اجرای مداوم آنها میتوان این وضعیت را بهتر کرد.
۱. مطالعه یکنواخت، ذهن را خسته میکند
اگر ساعتهای طولانی فقط یک درس را با یک روش مطالعه کنید، طبیعی است که ذهنتان خسته و بیحوصله شود. مطالعه مداوم و بدون تنوع، بهخصوص برای درسهایی که حفظی یا کمتحرک هستند، میتواند باعث خوابآلودگی و کاهش تمرکز شود.
برای مثال، اگر قرار باشد چند ساعت پشت سر هم فقط یک فصل از درس دینی را بخوانید، احتمالاً بعد از مدتی احساس میکنید چیزی یاد نمیگیرید و فقط صفحات کتاب را ورق میزنید.
راهکار چیست؟
مطالعه را به بخشهای متنوع تقسیم کنید:
- حدود ۳۰ دقیقه مطالعه کنید.
- سپس چند تست یا سؤال مرتبط حل کنید.
- بررسی کنید کدام بخشها را یاد گرفتهاید و کجاها مشکل دارید.
- دوباره به سراغ متن درس بروید و اشکالات خود را برطرف کنید.
این روش باعث میشود ذهن شما فعال بماند و مطالعه از حالت منفعل و خستهکننده خارج شود. در واقع، بهجای اینکه فقط بخوانید، دائماً در حال فکر کردن، پاسخ دادن و ارزیابی خودتان هستید.
۲. تنوع را وارد برنامه مطالعاتی کنید
قرار نیست تمام روز فقط یک درس را مطالعه کنید. شاید در یکی دو روز اول بتوانید چنین برنامهای را اجرا کنید، اما ادامه دادن این روش برای مدت طولانی معمولاً باعث فرسودگی ذهنی میشود.
بهتر است در طول روز بین فعالیتهای مختلف جابهجا شوید. برای نمونه:
- مطالعه یک درس مفهومی
- حل تست همان درس
- مطالعه یک درس حفظی
- مرور نکات یا خلاصهها
- تماشای بخشی از کلاس آموزشی
- تحلیل تستهای قبلی
این تنوع به ذهن فرصت بازیابی میدهد و مانع از آن میشود که مطالعه برایتان تکراری و طاقتفرسا شود.
۳. وضعیت بدنی و محل مطالعه را جدی بگیرید
نحوه نشستن و شرایط محیطی، تأثیر مستقیمی بر میزان انرژی و تمرکز شما دارد. اگر همیشه درازکش مطالعه میکنید، نباید از خوابآلودگی خود تعجب کنید؛ زیرا مغز، این وضعیت را با استراحت و خواب مرتبط میداند.
از طرفی، حتی نشستن طولانیمدت پشت میز هم میتواند باعث گرفتگی عضلات، کمردرد و خستگی شود.
برای داشتن مطالعهای بهتر:
- بیشتر اوقات پشت میز و با وضعیت بدنی مناسب درس بخوانید.
- هر چند وقت یکبار از جای خود بلند شوید و کمی قدم بزنید.
- از مطالعه در حالت درازکش، بهخصوص هنگام خستگی، خودداری کنید.
- ارتفاع صندلی و میز را متناسب با بدن خود تنظیم کنید.
- اجازه ندهید مطالعه باعث کمردرد و آسیبهای جسمی شود.
هوای اتاق هم مهم است
اتاق گرم، خفه یا بدون جریان هوا میتواند احساس خوابآلودگی و بیحالی را بیشتر کند. اگر امکانش را دارید، فضای مطالعه را خنک، روشن و دارای تهویه مناسب نگه دارید.
گاهی یک تغییر ساده در محیط، مثل باز کردن پنجره یا جابهجا کردن میز، میتواند کیفیت مطالعه را بهتر کند.
۴. فضای مطالعه را شخصی و انگیزهبخش کنید
محیط مطالعه نباید کاملاً بیروح و خستهکننده باشد. میتوانید با چند تغییر کوچک، ارتباط بهتری با فضای درس خواندن برقرار کنید.
برای مثال:
- نکات مهم را روی برگههای کوچک بنویسید و جلوی چشم خود قرار دهید.
- خلاصهها یا فرمولهای مهم را روی میز یا دیوار بچسبانید.
- از جملههای انگیزشی کوتاه و واقعبینانه استفاده کنید.
- برنامه روزانه خود را در محلی قرار دهید که مرتب آن را ببینید.
- میز مطالعه را مرتب و خلوت نگه دارید.
این یادداشتها علاوه بر ایجاد انگیزه، باعث مرور ناخودآگاه نکات و هدفهای شما میشوند. البته نباید فضای مطالعه را با تعداد زیادی برگه و نوشته شلوغ کنید؛ هدف، ایجاد نظم و یادآوری است، نه حواسپرتی.
۵. وقتی حوصله مطالعه ندارید، با کلاس آموزشی شروع کنید
گاهی واقعاً توان شروع مطالعه مستقل را ندارید. در چنین شرایطی، یکی از گزینهها این است که ابتدا کلاس آموزشی خود را ببینید.
شاید با خودتان بگویید تماشای کلاس هم نوعی درس خواندن است، پس چه تفاوتی دارد؟ تفاوت مهمی وجود دارد. مطالعه مستقل معمولاً به تمرکز، تصمیمگیری و مشارکت ذهنی بیشتری نیاز دارد؛ باید خودتان متن را بخوانید، نکتهبرداری کنید، تست بزنید و اشکالاتتان را پیدا کنید. همین موضوع ممکن است در شروع کار برای ذهن دشوار باشد.
اما هنگام تماشای کلاس، بخش زیادی از مسیر توسط مدرس هدایت میشود. شما فقط کافی است در ابتدا پای کلاس بنشینید و روند آموزش را دنبال کنید. ممکن است در دقایق اول تمرکز کاملی نداشته باشید، اما بهتدریج درگیر موضوع میشوید و حتی متوجه گذر زمان نمیشوید.
پس اگر در زمانی قرار دارید که انرژی کافی برای مطالعه ندارید، میتوانید کلاس را ببینید و مطالعه جدیتر، حل تست و مرور را به زمانی موکول کنید که تمرکز بیشتری دارید.
البته تماشای کلاس نباید به روش دائمی و منفعل مطالعه تبدیل شود. یادگیری زمانی کامل میشود که در کنار کلاس، مرور، تمرین و تستزنی هم داشته باشید.
۶. با درسی شروع کنید که ارتباط بهتری با آن دارید
اگر حال و حوصله شروع مطالعه ندارید، لازم نیست حتماً سختترین درس برنامه را انتخاب کنید. ابتدا سراغ درسی بروید که نسبت به سایر درسها احساس بهتری نسبت به آن دارید یا در آن تسلط بیشتری پیدا کردهاید.
برای مثال، اگر در زیستشناسی عملکرد بهتری دارید یا در ادبیات احساس راحتی بیشتری میکنید، میتوانید مطالعه را با همان درس آغاز کنید.
این کار چند مزیت دارد:
- شروع مطالعه برایتان آسانتر میشود.
- سریعتر احساس پیشرفت میکنید.
- اعتمادبهنفس بیشتری میگیرید.
- ذهن برای ادامه دادن آمادهتر میشود.
حتی اگر از هیچ درسی واقعاً خوشتان نمیآید، احتمالاً درسی وجود دارد که کمتر از بقیه برایتان دشوار یا ناخوشایند است. همان درس میتواند نقطه شروع مناسبی باشد.
۷. از مرور مطالب ساده شروع کنید
گاهی حتی مطالعه یک درس مورد علاقه هم برایمان سخت است. در این مواقع، مرور مطالب ساده و آشنا میتواند شروع خوبی باشد.
برای نمونه:
- اگر در زبان انگلیسی قوی هستید، چند لغت یا نکته ساده را مرور کنید.
- اگر در ادبیات مشکلی با املا ندارید، بخش املای واژهها را مرور کنید.
- اگر در یک مبحث ریاضی تسلط خوبی دارید، چند سؤال ساده از آن حل کنید.
- خلاصهها، فلشکارتها یا نکات علامتگذاریشده را دوباره ببینید.
قرار نیست این مرور اولیه زمان زیادی بگیرد. هدف این است که چشم و ذهن شما با فضای درس درگیر شود و مقاومت اولیه برای شروع مطالعه کاهش پیدا کند.
۸. قانون مهم: فقط شروع کنید
در بسیاری از مواقع، مشکل اصلی ما ادامه دادن نیست؛ شروع کردن است. ذهن پیش از آغاز کار، درس خواندن را سختتر از چیزی که واقعاً هست تصور میکند. به همین دلیل، ممکن است قبل از مطالعه احساس کنید انرژی ندارید یا نمیتوانید حتی یک صفحه بخوانید.
اما معمولاً پس از ۲۰ تا ۳۰ دقیقه مطالعه، ذهن با شرایط جدید سازگار میشود و ادامه دادن آسانتر خواهد شد.
بنابراین بهجای اینکه با خودتان بگویید:
«امروز باید چند ساعت عالی درس بخوانم.»
به خودتان بگویید:
«فقط با ۱۰ دقیقه شروع میکنم.»
این شروع میتواند ناقص، کوتاه یا حتی کمکیفیت باشد. اشکالی ندارد. قرار نیست از همان دقیقه اول، با بیشترین تمرکز و انرژی ممکن درس بخوانید. کمالگرایی را کنار بگذارید و اجازه دهید کیفیت مطالعه در طول مسیر بهتر شود.
۹. مطالعه را چالشبرانگیز و فعال کنید
اگر تمام زمان مطالعه فقط به تماشای کلاس یا خواندن منفعلانه بگذرد، طبیعی است که خسته شوید. نشستن طولانیمدت مقابل لپتاپ و تماشای پشتسرهم کلاسها، حتی برای افراد بسیار پرتلاش هم خستهکننده است.
برای جلوگیری از این وضعیت، مطالعه فعال داشته باشید:
- از خودتان سؤال بپرسید.
- بعد از مطالعه، کتاب را ببندید و مطالب را از حفظ توضیح دهید.
- تست زماندار حل کنید.
- اشتباهات خود را تحلیل کنید.
- نکات مهم را با زبان خودتان خلاصه کنید.
- بین تماشای کلاس و تمرین، تعادل ایجاد کنید.
هرچه مغز بیشتر درگیر پردازش و حل مسئله باشد، احتمال خوابآلودگی و بیحوصلگی کمتر میشود.
جمعبندی: شروع ناقص بهتر از شروع نکردن است
خستگی هنگام مطالعه طبیعی است؛ اما احساس خستگی و بیحوصلگی پیش از شروع درس خواندن، معمولاً به دلیل یکنواختی برنامه، شرایط نامناسب محیطی، کمالگرایی یا سخت تصور کردن شروع کار اتفاق میافتد.
برای بهتر کردن این وضعیت:
- در برنامه خود تنوع ایجاد کنید.
- فقط یک درس را ساعتها پشت سر هم نخوانید.
- وضعیت بدنی و هوای اتاق را اصلاح کنید.
- در صورت نیاز، مطالعه را با تماشای کلاس شروع کنید.
- از درس مورد علاقه یا نقطه قوت خود کمک بگیرید.
- مطالب ساده را مرور کنید.
- مطالعه را با زمان کوتاه آغاز کنید.
- بهجای مطالعه منفعل، تست و تمرین را وارد برنامه کنید.
مهم نیست شروع شما چقدر کامل است. میتوانید با یک مرور کوتاه، چند تست ساده، بخشی از کلاس یا حتی ۱۰ دقیقه مطالعه کار را آغاز کنید. همین که شروع کنید، ادامه مسیر معمولاً بسیار آسانتر از چیزی خواهد بود که تصور میکردید.