وسواس مطالعاتی چیست؟ ۷ راهکار عملی برای رهایی از قفل ذهنی و حواسپرتی هنگام درس
شروع مطالعه، سختترین بخش مسیر کنکور است. روزهای اول معمولاً پر از انگیزه است، اما خیلی زود بسیاری از داوطلبان با چالشی روبهرو میشن که ارزشش دقیقاً همون قدره که بهنظر ساده و پیشپاافتاده میاد: وسواس مطالعاتی.
وسواس مطالعاتی به مجموعهای از افکار تکرارشونده، قفلهای ذهنی و عوامل حواسپرتی گفته میشه که وقتی دانشآموز پای کتاب مینشینه او رو از مسیر یادگیری دور میکنه. این وسواس دو شکل اصلی داره: یکی قفل شدن روی جملات و قعط نکردن از تکرار اونها و دیگری پرت شدن مدام حواستوسط عواملی مثل گوشی، فضای آشفته و خیالپردازی.
در ادامه قراره بهصورت کامل و عملی با این دو نوع وسواس و راهکارهای رهایی از اونها آشنا بشیم.
وسواس مطالعاتی نوع اول؛ قفل روی جملات و تکرار طوطیوار
یکی از رایجترین مشکلات داوطلبانی که تازه شروع کردن اینه که روی یک جمله یا پاراگراف از کتاب قفل میشن. اون جمله رو بارها و بارها تکرار میکنن، اما بهجای اینکه فهمشون عمیقتر بشه، فقط وقت و انرژی تلف میشه. نتیجه اینه که دانشآموز به این نتیجه میرسه که «این مطالب رو نمیتونم یاد بگیرم» و کمکم به درس خوندنش بدبین میشه، در مواردی حتی درس رو رها میکنه.
راهکار ۱؛ کمالگرایی رو بذار کنار
مهمترین قدم اینه که از ذهنیت «دفعه اول باید همهچی یاد بگیرم» آزاد بشیم. یادگیری یه فرایند چند مرحلهای است. در مرحله اول فقط کلیات و مباحث اصلی مبحث رو در دست بگیرید، نه جزئیات. در دور دوم خوندن، وقت بیشتری رو صرف جزئیات کنید. اگر از همون دور اول بخواید همهچی رو حفظ کنید، بهخصوص در دروس مثل زیست و شیمی، هم وقت تلف میشه هم سطح یادگیری نازل میاد.
راهکار ۲؛ ترس از اشتباه رو از بین ببرید
بسیاری از داوطلبان از این میترسن که تستی رو اشتباه بزنن و به همین دلیل از حل تست فرار میکنن. اما تستی که تو خونه میزنید قراره آموزش بده و اشتباه کردن ازش، بخش طبیعی فرایند یادگیریه. اشتباه خونه بد نیست؛ اونجاییه که یادگیری عمیق شکل میگیره.
راهکار ۳؛ یادگیری چندمرحلهای رو جایگزین تکرار طوطیوار کنید
بهجای اینکه یک پاراگراف رو چن بار تکرار کنید، کل اون مبحث (مثلاً یک گفتار) رو چن دور بخونید:
- یه دور سریع و روونه برای در دست گرفتن کلیات
- دور دوم بهصورت عمیقتر و دقیقتر برای فهم جزئیات
- سپس ورود به حل تست
- و در صورت لزوم، یه دور مرور نهایی روی متن
با این روش، بهجای اینکه دو ساعت روی یه گفتار تلف بشه و به نتیجه نرسید، چن بار کل مبحث رو مرور کردید و سطح یادگیری بهمراتب بالاتر بشه.
راهکار ۴؛ حل تست رو با خوندن همگام کنید
این ذهنیت که «اول کل فصل رو تموم کنم، بعد تست بزنم» یکی از پراشتباهترین کارهایی که یه داوطلب میتونه انجام بده. یادگیری و حل تست باید همزمان جلو برن. تست بهصورت همون آموختههاتون رو تثبیت و نقاط ضعف رو آشکار میکنه. پس از اتمام هر مبحث کوچک، مستقیم سراغ تست برید.
وسواس مطالعاتی نوع دوم؛ حواسپرتی و خیالپردازی
نوع دوم وسواس جاییه که دانشآموز پای مطالعه میشینه، اما ذهنش هر لحظه بهسمت بیرون پرت میشه. تا یه کلمه میخونه، یه فکر جدید میاد، حواست به بیرون میره و تمرکزش بههم مینشینه.
راهکار ۵؛ فکر و خیال رو روی کاغذ پیاده کنید
هروقت که یه فکر، خاطره یا دغدغه در حین مطالعه به ذهنتون اومد، اونو روی یه کاغذ کنار دست بنویسید و بهخودتون بگید: «اینو نوشتم، دیگه بهش کاری ندارم؛ بعد از تموم شدن درسم برمیگردم و روش فکر میکنم.» با همین یه کار ساده، ذهنتون رو فریب میدید و تمرکز بهسمت مطالعه برمیگرده. این روش از پرکاربردترین تکنیکهاییه که داوطلبان امتحان کردن و جواب گرفتن.
راهکار ۶؛ مکان مطالعه رو مرتب و منظم نگه دارید
فضای مطالعهتون مستقیم روی ذهنیتون اثر ذاره. وقتی دور و برتون انباشته از جزوه، تست و کتابای ربطی به درسهای دیگه، همین که چشمتون به اونها بیفته حواستون پرت بشه. برای مثال، موقع خوندن زیست، کتاب ریاضی یا فیزیک جلوتون نباشه. فقط کتاب مرتبط با همون درس باز بشه. یک اتاق مرتب، حس مطالعه رو تقویت میکنه و اشتفتگی ذهن رو کم میکنه. از اونایی که اتاقشون بههم ریخته، حتی قبل از شروع مطالعه حالشون بههم میخوره و یه حس منفی بهشون میده.
راهکار ۷؛ گوشی رو از فضای مطالعه دور کنید
بزرگترین عامل حواسپرتی، تلفن همراهه. لازم نیست وقتی درس میخونید گوشی کنارتون باشه. هر نتیفیکیشن، حتی تبلیغاتی، ذهن رو بههم میریزه و باعث میشه که برید چک کنید چی بوده. وقتی قراره مطالعه کنید، گوشی رو در کمد بذارید و درش رو ببندید و بهش هیچ کاری نداشته باشید. اصلاً در این مدت بهاون فکر هم نکنید.
جمعبندی
وسواس مطالعاتی، اگه به همین ابتدای شروع مطالعه شناسایی و مدیریت نشه، کمکم به یه مانع جدی در مسیر کنکور تبدیل بشه. خبر خوب اینه که همون دو شکل اصلی وسواس — یعنی قفل روی جملات و حواسپرتی — راهکارهای کاملاً عملی و قابل اجرا دارن:
- کمالگرایی رو کنار بذارید و یادگیری رو چندمرحلهای کنید
- از اشتباه در تست نترسید و تست رو با خوندن همگام کنید
- فکر و خیال رو روی کاغذ پیاده کنید
- مکان مطالعه رو مرتب نگه دارید
- و گوشی رو از فضای مطالعه دور کنید
اگه همین گوشی رو از فضای مطالعه دور کنید
اگه همین از روزهای اولیه این عادتها رو بهصورت تدریجی تو خودتون جا بزنید، همون تابون سراغ یه مسیر آرامتر، مفیدتر و موفقتر در تحصیل و کنکور حرکت خواهید کرد.
موفق باشید و امیدواریم اینون همین هفتههای اول مطالعه به دردتون بیاد.